Skrivekløe, eller?

Det kjem ut mange nye boktitlar kvart år. Det er ikkje ende på skrivekløa.

Nokon skriv tydelegvis fordi dei har noko på hjarte, ein bodskap til manneætta, kanskje, eller dei har koka i hop ei ein kriminalroman, eller røvarhistorie. Innimellom slyng det bøker som eit fåtal les. Noja, det er eit spørsmål om ikkje det er få som les dei fleste titlar. Så er det nokre bøker vert såkalla bestseljarar. Så er det dei som sit inne med store kunnskapar på eitt eller anna felt, og det er ikkje rart at all lærdommen vil ut. Det er viktig at andre får del i alt ein veit. Elles er det viktig at det er viten som det er viktig å spreie. Folkeopplysning !

Dette er subjektiv tale. Det er til og med ein dårleg fundert påstand. Eg kjem då ikkje over ein brøkdel av dei nye titlane. No er det også slik at det er tida som viser kva som vellukka. Ei bok som kjem i fleire opplag, kan vere ei leseverdig bok. Smaken er også ulik.

Det eg eigenleg er oppteken av, er motivet for å skrive ei bok. Skriv ein for å skrive, vert det dårleg litteratur. Eg får av og til ei kjensle av at somme skriv for skrivinga si skuld. Kan skrivekløe vere ei slags liding?  Dette gjeld særleg romanar. Spørsmålet er om forlaga er strenge nok med kva dei slepper gjennom det såkalla nålauga.

Annonser

Eit barn er født

Eit barn er født i Betlehem,  i Betlehem

No frydar seg Jerusalem.

Halleluja,halleluja!

Det vart mykje lått då statsministeren gav opp Jesu fødestad som Jerusalem. Men stakkars mann, han visste då at også Jerusalem er nemnt i første verset i songen. Der var heller ikkje fødeklinikk i Jerusalem på den tida.

Eg høyrer til mellom dei som meiner det er viktig å halde fast på Betlehem som fødestad for Frelsaren, slik det står hos Matteus og Lukas. For nokre år sidan var det mange innlegg i avisene om kva som var fødestaden for Jesus. Ein kjend teolog meinte at det var likegyldig kvar han var fødd, sjølv meinte han at Jesus  mest truleg var fødd i Nasaret, der han vaks opp.

Eg har filosofert litt over dette med fødestad og fødsel. Det er vanleg at alle menneske har eit lite avsnitt i si livssoge som handlar om fødselen. Ingen hugsar fødestunda, men det vil oftast vere nokon som hugsar og fortel til det til ein.

I leksikale artiklar står det gjerne kvar ein person vart fødd. Ofte ser vi at ein person ikkje har vakse opp der han vart fødd, men det er alltid nokon som synest det er viktig å ta med at Knut Hamsun vart fødd på Garmo sjølv om han budde der berre nokre få barneår. Bjørnstjerne Bjørnson var fødd i Kvikne, men Molde vart heimstaden hans i oppveksten. Barack Obama vart fødd i Honolulu.

Dei fleste har vel eit positivt tilhøve til fødestaden sin. Somme er nok meir patriotiske enn andre, som den bergensaren som sa:»Viss eg ikkje vart fødd i Bergen, kunne det være det samme med hele fødselen:»

Annonser

Kva eg treng

Den fjerde bøna i Fadervår lyder slik: «Gjev oss i dag vårt daglege brød:» Eg trur vi treng å repetere Luthers forklaring til denne bøna. «Vi ber her at Gud kvar dag må gje oss og alle det vi treng, og lære oss å ta imot alt med takk.

Med dagleg brød meiner vi slikt som mat og klede, hus og heim, arbeid og helse, gode grannar og trufaste vener, eit godt styre, rett og fred på jorda.»

I desse dagar får vi ofte spørsmålet: -Kva ynskjer du deg til jul? No er det slik at mine ynskje for livet ikkje knyter seg spesifikt til kva eg ynskjer meg til jul. Er det ikkje slik at vi har konstante ynskje om t.d. god helse og godt grannelag?

Det er eit luksusfenomen at vi skal ynskje oss noko til eit bestemt høve. Nei, lat meg ikkje sjå negativt på dette med å skape overrasking og glede. Men alt med måte.

Nesten dagleg har postmannen eller -dama med seg reklamemateriell som eg overflatisk kikar igjennom. Ein vanleg reaksjon er: Dette treng eg ikkje, eller eg kjenner meg  rik. Kva skal eg med ny datamaskin, flatskjerm, komfyr, mobiltelefon.

Likevel kjenner eg at Den gamle Adam kviskrar noko i bakgrunnen: Du skulle no hatt GPS, IPAD, flatskjerm, varmepumpe……!   Vik frå meg!

Annonser

Spor

I går la eg ikkje att spor i bloggen. Hjerna var kanskje tom for idear. Det har snøa og eg har vore ute og sett spor. Dei varer ikkje lenge. Ein runde med snøfresaren så var dei borte. Slike spor plagar meg ikkje det spor!

Alle menneske set spor. Eg synest det er alvorleg. I dag tenkjer eg spesielt på ord i blogg. Det er ille når vi brukar bloggen som ei søppelbøtte. Det same gjeld Facebook. Folk tastar altfor mykje flåsete og tankelaust inne på FB. Det vert negative spor av det i sinnet på den som les.

Det er uråd å late vere å setje spor så lenge du er vaken. Eg har sett spor som eg angrar på.  Sjølv om eg har bedd om tilgjeving, ligg det som eit minnespor.

Eg ynskjer ikkje at minnespora skal forsvinne. Alzheimer er ikkje noko å ynskje seg. Vi må leve med minnespora, og det viser seg at det er råd  å få fred frå plagsame tankar.

No må eg snart setje litt spor etter meg i dag også . Når kona kjem frå arbeid, ventar ho at eg har gjort eitkvart. Ho har både god luktesans og synssans.

Eg kunne sagt mykje om å setje spor, men no vil eg ikkje tenkje meir på det.

Lodaløyse?

Var det noko folk rundt om på gardane frykta, så var det lodaløyse. I min oppvekst kunne det vere reelt. Lodaløyse vart det dersom det vart for lite for til dyra. Eg høyrde ordet, men opplevde aldri lodaløyse. Viss ein såg at det vart for lite for, måtte ein slakte fleire dyr enn ein hadde tenkt, eller så måtte ein kjøpe høy.

Eg driv ikkje garden eg bur på, men eg har ved av eigen skog. No ser eg at det minkar stygt! Når eg ser inn i vedskjulet, kjem eg på det gamle ordet, lodaløyse. Det er ovnen som et opp veden, og eg må fyre for å halde varmen i huset.

Dei snakkar om minkande vedlager i landet. Noreg importerer store mengder ved frå Baltikum. Her er ikkje mangel på skog på garden, og vi har alltid hatt nok, men eg har nok trudd for mykje på at temperaturen skulle stige. Rart at eg ikkje vart litt skremd etter sist vinter og laga til meir for vinteren. Det vert ikkje eg som går på bensinstasjonen og kjøper ved.

Varmepumpe, seier du. Nei, då får eg heller gå inne i varmedress. Så får eg satse på litt vedhogst snart, men den veden skal ikkje brukast før om eit år. Vert det vårknipe i vedskjulet, får eg  brenne  gamle fjøler  så skal du sjå det vert orden i garden!

Min musikk

Folk snakkar om sin musikk. Somme seier dei er altetande når det gjeld musikk. Eg høyrer ikkje til den siste kategorien.

Eg tenkjer ofte på ein mann eg kjende ein gong. Han hadde aldri spelt eit instrument, og eg trur heller ikkje hankunne synge. Når han høyrde fin musikk på radio, då trilla tårene. Det var strenger i han som vibrerte slik at det synte utanpå han. Det er lenge sidan eg kunne kjenne det på kroppen at noko var fint. Kvifor frys eg ikkje på ryggen lenger når eg høyrer fin musikk? Somme seier at nakkehåra reiser seg. Det opplever eg heller ikkje.

Musikken talar til kjenslene. Eg likar musikk som er lyrisk, som er var og mjuk, ja gjerne melankolsk. Eg veit at eg er gammaldags når eg likar musikk laga for 50-60 år sidan. Det er kjekt å gå inn på You Tube og sjå og høyre gamle innspelingar. Ei av første platene eg kjøpte tidleg på 60-talet, var med Jim Reeves. Den plata fekk mange runder på platespelaren.

Her ein vår fekk eg sjansen til å vere på konsert med Dolly Parton. Det vart inga stor oppleving. Lyden i Vestlandshallen var dårleg, og svært mange i hallen var mest opptekne av å drikke øl. Men eg høyrer gjerne på Dolly Parton 🙂

Det finst stygg musikk. Det er musikk som ikkje har klangbotn hos meg. Blir det for ille slår eg av.

Stjerna

Då eg var liten( Hjelp, det er lenge sidan! ), trudde eg at stjernene var små. Far og mor var store, men stjernene var helst pittesmå. I dag veit eg noko anna.

I haust har eg lagt merke til to stjerner. Dei er samstundes planetar. Dei er langt borte, men dei går rundt same sola, Jupiter og Venus! Jupiter når det kveldar, Venus om morgonen i søraust. Dei har namn etter framande gudar. Det er himmellekamar som mennesket har sett opp på i fleire tusen år, og undrast.

Betlehemstjerna var ein himmellekam som synte seg for vismennene i Mesopotamia. Vitskapsfolk har grunda på kva som var denne stjerna som fekk vismennene til å leite. Ei stjerne ein kunne sjå   nokre veker. Ho  flytta seg vestover, ja det er ikkje ulogisk når sola gjer det same fordi jorda snurrar austover.

Det var kan hende to stjerner som stod så tett i lag at dei såg ut som ei. Ein teori går ut på at det var Venus og Jupiter som stod så tett i lag at dei såg ut som ei. Det skal visstnok ha skjedd 2 år f. Kr. Då er ikkje tidsrekninga vår rett, seier du og det stemmer nok det. Vi er vel helst 6 år for seint ute i høve Kristi fødsel. Men då stemmer det ikkje med den stjerneobservasjonen.  Vi kan gjerne grunde vidare, men eigenleg er stjerna  for oss eit symbol på han som vart fødd i ein stall i Betlehem. Vi finn ikkje denne stjerna om vi glanar på himmelen til det går trill rundt.

Attelit

Ordet attelit står ikkje i ordboka.Vi som brukar nynorsk, eller skal vi heller seie dialekt, går gjerne rundt med eit attelit for eitt eller anna. Bekymring er eit dårleg ord på nynorsk og det dekkjer heller ikkje heilt kva som ligg i eit atteli.

Når du har attelit så tenkjer du gjerne på noko eller nokon. Korleis er det med han eller henne, eller korleis er det med vatnet i kjellaren? I det siste tilfellet tenkjer du gjerne at vatnet kan fryse, og at du burde gjere noko slik at det ikkje vert vass-skade.

Eg har også høyrt at eldre folk seier at dei attelitar på at dei ikkje gjorde det eller det. Då er det noko vi angrar på, eller som plagar oss.

Det er ikkje godt å gå med eit attelit, men det er også eit bra teikn at vi kan ha attelit for det syner gjerne at vi bryr oss.

I dag har eg attelit for to personar eg tenkjer på. Eg veit at det for kvar av dei er ein viktig og avgjerande dag.

Julesongar

Ein julesong kan vere ein julesalme, julesong eller julevise. I praksis vert dei ulike sjangrane oppfatta som julesongar.

Eg har mine favorittar. Sidan er er nokre år gammal, har eg lært ganske mange julesongar utanboks. Det er rart med det, eg har lært somme songar på to målføre, nynorsk og bokmål. Sjølvsagt har eg også engelske songtekstar innabords.

Dei fleste julesongane eg kan, har eg lært ved å synge dei. Trur ikkje eg har pugga ein einaste ein. Sidan eg syng i kor, skulle ein tru at eg går rundt og syng  julesongar for meg sjølv, men nei. Det vert heller til at eg høyrer ein cd eller har musikken på øyra (Ipod).

Eg likar å synge julesongar i lag med andre. Då prøver eg å tenkje etter kva eg syng om. Dei som kjenner meg trur nok at julesongfavoritten min er på nynorsk, men det er feil. Her er første verset:

» Nu vandrer fra hver en verdens krok.

i ånden frem, i ånden frem,

 et uoverskulelig pilgrimstog, mot Betlhem, mot Betlehem.»

Eg er ingen tilhengjar av julesongar som ikkje har noko med jula å gjere. Nissesongar og songar om myser og rotter,

har ikkje noko med jula å gjere.

Nilsmesse

Primstaven seier at det er Nilsmesse i dag. Det er dagen til minne om Nikolaus den heilage(St. Nikolaus) biskop i Myra Lilleasia. Han døydde midt på 300-talet. Her har vi det gode opphavet til julenissen. Denne biskopen var visstnok ein godhjarta mann som hjelpte dei fattige.

Den norske nissen har ingenting med den opphavlege»nissen» å gjere. Den norske nissen var eit underjordisk vesen som heldt til i fjøsen og som folk måtte hugse på med mat i jula i gamle dagar. I skikkeleg gamle dagar, i førkristen tid og seinare, trudde folk på dette vettet. Dette var ingen gåvenisse, det var heller eit vesen som førde med seg ulukke viss ein ikkje stelte vel med han.

Eg trur ikkje på nissen, men eg trur at vi skal vere «nissar» slik som den opphavlege , St. Nikolaus. Er det då rett å gje gåver til andre enn dei som har nok frå før? Det er ein god skikk å gje gåver, men vi skal ikkje overdrive. Då er det betre å gje til dei som treng det mest, i jula og andre tider.