4 oldefedre

Jon, Peder, Jørgen, Martinus. Som gammal lærar har eg lært at repetering er viktig. Felles for all dei nemnde, er at eg har lite kunnskap om kvar av dei. Alle levde det meste av liva sine på 18- hundretalet.

Jørgen Fredrik, far til min morfar, har eg skrive litt om før. Han var bonde på Saure i Hjørundfjorden  og dreiv Trondhjemshandel som attåtnæring. Han tente litt pengar, men miste det meste i det store krakket på slutten av 1920-talet.

Peder Johan, far til farfar, finst det ikkje bilete av. Han var bonde på Kalvatn og var gift to gonger.  Førstekona døydde og han vart gift oppatt med ho som først var gift med eldste broren hans, Harald.

Martinus, far til farmor, vart gift med ei jordataus her på Sunndalsfolla. Berte Johanne gjekk bort berre 52 år gammal. Martinus vart den eldste av oldefedrene, 94 år. Martinus var blind i mange år. Biletet under skal vere av Martinus, faren til mi farmor.

Jon, far til mormor, veit eg ingenting om. Han budde på Øvre Flo i Stryn. Det einaste eg har er eit bilete av, er huset der han budde. Det kjem kanskje i ein ny blogg.

img_3047.

Martinus Paulsson Hjorthaug fødd i 1838. Døydde i 1932. Legg merke til kleda. Det meste er nok heimevove vadmål. Skjorta er nok ikkje av silke, men ho er kledeleg. Biletet er sjølvsagt eit fargelagt svartkvitt-foto, eller kan det vere ei teikning/ måleri,

Eg er av bondeslekt.

Annonse:

Julekaker er ut

                                img_3051

Vi er gammaldagse. Julekaker er ut. Det er ikkje lenger inn-utkaker, det er ut. Eg er av gamlesorten og likar difor småkaker. Det vert nokre sortar i år også, men ikkje 7. Kakene du ser nærast, heiter silkekaker, eller sjakkruter. Når vi et desse , tenkjer vi på Noregs sjakk-konge. Alle julekaker skal etast med andakt.

Etterkomarane våre bryr seg ikkje om julekaker. Eg veit ikkje grunnen, men trur det har noko med sukker- og feittinnhald å gjere. Det er truleg positivt. Sukkeret i småkaker er kanskje farlegare enn anna sukker.

Her i heimen lagar vi julekaker fordi vi kjem i den rette førjulsstemninga. Det har først og fremst med tradisjon å gjere. I jula et vi lite av desse kakene. Julekaker  er snadder i januar.

I fjor laga eg krumkaker fordi det var venta. Vi sleit med å ete dei opp. I år har vi ikkje  lefser i hus. Dette er eit eksperiment. Eg ventar på reaksjonen. Ingen lefser til lutafisken julaftan.

Kva et borna våre og deira born? No tenkjer eg på dei som er så store at dei et vanleg mat.

Eg har tenkt å finne det ut.

Det er forresten ei julekake eg berre et ei av heile jula. Den lagar vi ikkje sjølve, men kjøper nokre hos bakaren. Smultringar.

Eg veit at julekaker er å få kjøpt, men dei smakar ingen ting.

Eg har ei tilståing til slutt. Dei sirupsnippane eg laga til jul, manglar litt sukker. Eg hadde store vanskar med å kjevle dei ut. Smuldrete deig! Kan ikkje forstå kvifor. Har i allfall ikkje noko med sukkeret å gjere.

Som du nok skjønar: Det vart dårleg stemning under sirupsnipplaginga.

 

 

Fortsett å lese Julekaker er ut

Vind i kasta

Det er er mykje snakk om veret. Det er ikkje så rart heller sidan vi har mykje og variert ver her  i nordvest. Regn. sludd, snø og vind, glatte vegar og dårleg sikt. Måtte likevel spisse øyra då ei på radioen fortalde om veret på sin heimstad no i ettermiddag. Det var» vind i kasta», sa ho. Ja, kva kunne no elles vere i kasta? Reknar med at det var vindkast ho snakka om. Det er vel mangt som kan fyke med vinden, ikkje minst når han er brå av seg.

Vind kan no elles etter gammalt brukast i ulike samanhengar. » Eg er so vindfull»! Det seier ein helst ikkje i finare selskap sjølvom det er eit anna ord for luft i magen.

 

Blakk fredag

Visste du at blakk er ein farge. Fargen har ymse variantar og er vel her på berget fargen på ein vestlandshest eller fjording. Fargen er bleikt gulbrun og har variantane: raudblakk, ulsblakk, brunblakk og gulblakk.  Har også høyrt nemnt lys brunblakk.

I dag har du hatt sjansen til å bli blakk. Det finst nok einkvan som vart det i dag, brukte resten av månadsløna sidan det var slike kjempegode tilbod. Eg fekk sjølv eitt på sms frå Ford. Hadde eg sagt ja til det tilbodet, måtte eg ha tømt sparekontoen, eller teke vegen til banken. Forresten hadde eg ikkje lyst på den modellen. Difor tenkjer eg at i dag har eg i motsetnad til mange andre, spart pengar på denne svarte fredagen.

Black Friday er visst ikkje berre i dag. Heile denne veka har det vore «fantasiprisar», såkalla dagtilbod.

 

 

Koseprat

Eg har forstått at det er viktig å kose seg. Det er på moten. Særleg dei som er på ferie eller lengre opphald i varmare strok, kosar seg. Dei ligg på stranda og let sola brune kroppen. Så går dei på restaurant og held fram med å kose seg med mat og drikke og prating om laust og fast.

Du kosar deg ikkje med arbeidet du må gjere, oppvask og anna vask, middagslaging, eller jobben du gjer og har betaling for. Du gjer ikkje noko meiningsfylt, du berre nyt livet, et potetgull og drikk attåt. Det er ikkje mange åra sidan ein også røyka inne når ein kosa seg. No må dei som røyker, gjere det ute, i all slags ver, og  då er ikkje det særleg koseleg.

Somme kosar seg med god mat. Dei ser gjerne ut deretter. Eg har ei kjensle av at kosing er eit mål i seg sjølv. No er vi menneske nokså ulike. Felles for alle , er likevel at kosen må kome innanfrå. Du kan ikkje kommandere folk til å kose seg.

Av og til lurer eg på om du må ha det koseleg rundt deg når du kosar deg. Det vert med luringa for kva som er eit koseleg rom eller uteplass, er det gjerne mange meiningar om.

Har du det koseleg, er temperaturen til å leve med. Du har ikkje vondt nokon stad, miljøet er harmonisk. Det er ingen som skjenner eller lagar kvalm rundt deg.

Den beste låten å lytte til når ein skal kose seg, er den med Halvdan Sivertsen. Varm kakao og Fantomet  er opptimalt kos.

Det er folk som ser koselege ut. Kvifor gjer dei det, tru? Neste gong du ser deg i spegelen, kan du stille deg spørsmål om du er ein koseleg person.

 

Godt gjort

img_3005

Denne mannen har lagt ned mange hjortar i si tid. Her poserer han ved ein som sonesonen har skote. Ivar er ein flink jeger og har sjølv felt om lag 150 dyr. Hjorten som heng her, vog 95kg og er ein ekte kronhjort.

Det har vorte fredelegare om natta no. Fleire neter vart eg vekt av intens brøling. Denne gossen var nok ein av dei som heldt meg vaken. Kronhjortar er ikkje eit vanleg syn på bømarka, det er helst koller, spissbukkar og kalvar. Når brunstida set inn første dagane i oktober, vert det meir liv i leiren.

Det er viktig med rett avskyting, meinar Ivar. Ein må ikkje skyte alle som skal føre slekta vidare. På dette jaktfeltet er det i år skote to kronhjortar på over 90 kg. Alle dei dyra vi fekk lov å skyte, er no felte.

Hjorten er eit flott dyr og vi vil gjerne ha han i skogane våre.

Vandal på ferde

img_2994

Stakkars tre! Kvart år, opptil fleire  gonger, er dette epletreet utsett for hærverk. Vedkomande vandal, eller kanskje det er vandalar, beiter på treet. Eg hadde ikkje før hausta siste eplet, før øydelegginga var eit faktum igjen. Store eple var det på eit tre med friske greiner og blad. No fann eg det bladlaust og jammerleg nedbeitt.

Eg hadde teke åtgjerder ut frå tidlegare røynsler. Hadde hengt på raude band og dryssa blodmjøl rundt treet. Men eg har kanskje meg sjølv å takke. Tok vekk «fugleskremselet» i vår. Det skulle ha vore der. Det var berre ei etterlikning av meg sjølv med ei gammal boblejakke og ein hatt på ein staur. Viss eg ville berge dette velsmakande treet, skulle eg ha gjerda det inne med tre meter høgt gjerde.

Eg veit kven som stendig legg sin «elsk» på treet. Det er hjorten. Det hjelper ikkje at dyret hamnar i ein eller annan  frysar og deretter i gryta. Eg er lei meg og ynskjer han dit peparen gror kvar gong han har vore på ferde.

 

Innsats for kulturlandskapet

Landet vårt gror igjen. I går gjekk grannen og eg til verks. Med kvar si motorsag gjekk vi laus på einekagane på støylen. Einen veks som eit ugras på setervollen. Der han veks finn du ikkje blåbær. Før i tida gjekk kyrne på setervollen og beitte. Eineveden luktar godt. Eg drog lukta opp i nasen kvar gong eg felte ein eine. Det var rart å legge merke til korleis einen veks. Det er gjerne mange «greiner» som står liksom i ein krans.

Eg er ingen motstandar av einebuska, men tek han overhand, må noko gjerast.

Det var forresten ein koseleg dag på Sunndalssetra. Vi gjekk inn i Skareselet og åt nista vår. Ivar hadde fyrt opp i ovnen og vi fekk ein god prat.

 

Den gamle apalen

img_2984

Den gamle apalen har truleg stått her i meir enn hundre år. Det er eit symbol her det står i skogkanten. Det står her på trass og i år er det ekstra mange eple på det. Eg har ikkje smaka på dei år. Det er lite smak på dei, og eg veit heller ikkje om dei vert betre om dei vert lagra utover vinteren. Bakken under er hardtrakka av hjorten. Kanskje det var her han står «brølaren» som held oss vakne om natta?

Ei stor grein har brotna og ligg på bakken. Slik er det i alle ætter. Kvister, greiner kan gå til grunne, men noko vert att av treet. Livskrafta er lagt ned i skaparverket. Endåtil eit gammalt tre kan bere frukt slik ei gammal ætt føder nye generasjonar.

Eg kunne vist fram eit anna epletre, men der har eg plukka frukta. Her vert nok epla hangande til dei ramlar ned til mat for hjorten. Treet skal få stå der. Eg kjem ikkje til å sage det ned. Det er også eit minnesmerke over den gamle bonden, over Andreas som planta det, mannen som ikkje sjølv førte slekta vidare.

 

Slektstreet

Slektstreet veks.

Når eg fortel at eg driv med slektsgransking, får eg gjerne spørsmål om kor langt attende i tid er eg komen. Eg forstår at det kan vere interessant å finne ut det, men det er berre ein del av produktet. Vel så viktig er det å sjå kvar ein har røtene sine. Det gjeld både farssida og morssida.

Treet veks i omfang og dei fleste på treet har gått ut av tida. Det er viktig å kartlegge personar som kjem til, og alle dei som framleis lever. Biletstoff er også viktig å få med der det finst.

Ei viktig kjelde til all slektsgransking er kyrkjebøkene. No er det slik at det var først på 1600-talet at prestane tok til å føre kyrkjebøker. Eg har fått personar på treet som er fødde før den tid, men då er det andre kjelder som ligg til grunn.

I dag får ein stendig tilbod om å ta DNA-test. Eg har ikkje sjølv teke test, men ein bror har gjort det. Sidan vi har same far og mor, så har vi same DNA. Eg veit no kva haplogruppe eg høyrer til (y-kromosomet) og sameleis har eg fått vite mt- DNA-gruppa, altså morslinja. No er det slik at det berre er døtre som kan føre vidare dette kromosomet.

Bruken av genteknologien vil vere eit viktig hjelpemiddel og supplement i forskninga.